(nurullah ataç için) şüpheyi körükleyen kötümserlik

 

ne kadar çok severim ataç'ı. dilde dik başlıdır, söylenir mi evet, huysuz mudur, evet. ama dupdurudur, düşünceyi de tanır duyguyu da. yaşama kışkırtır sizi. tersten gider. kendi beğenisiyle çıkar ortaya, kendi düşüncesiyle. iç dünyasıyla. yazısı tuzaklarla doludur. nietzsche'ninki gibi. gençleri yoldan da çıkarır mı? çıksınlar yoldan. çıkmaları da gerek. tutarsızlıkları da vardır. açık açık söyler bunu. sonra şu tutarlı budalalar, yani kendini hep haklı bulanlar, yok mudur bunlarda çirkin bir şey. iyilere özgü bir kabalık. öte yandan omurgasızlık değildir tutarsızlık. bir şeyi sevmez olunca sevmediğini, bir düşünceden vazgeçince geçtiğini, değişebildiğini görmektir, göstermektir. ancak tuttuğu yolda fazlasıyla budalalıklar etmiş, kendini çok kandırmış kimseler hiçbir vakit öğrenemez, değişemez. bin kere değişin, derim. goethe schiller için böyle dermiş: "her sekiz on gün de bambaşka bir adam." ayaktakımı ve omurgasızlar anlayamaz bunu. varsın anlamasınlar, mutlulukla yaşasınlar.

ama başka bir şeyden söz edecektim. ataç tarzı bir giriş oldu bu.

yakın zamanlarda elime üç ciltlik bir kitap geçti. enis batur'un yetmişlerin sonuyla iki binli yılların başlarına kadarki gazete/dergi yazılarından oluşuyor. (enis batur'un bu yazılarını takip etmek kırk elli yıllık türkiye ve dünya kültürünü/tartışmaları vs. de takip etmek demek. öneririm. kültür ve siyaset yazıları 1-2-3, kırmızı yay.) ilk ciltte "alternatif: aydın"da ataç'la ilgili bir bahis var. onun ünlü prospero ile caliban kitabı üzerine.  bu kitap bin dokuz yüz altmışların başında yayımlanıyor (son kez) ve bir daha neredeyse kırk yıl basılmıyor. buna dikkat çekiyor enis batur. oysa ne kadar önemlidir bu kitap. ataç türkiye'de aydın sorununu ele alıyor. [söz arasında, kavramla ilgili şu şekilde düşünüyorum: zihinsel uğraş en üst formuyla "felsefi bir çabadır". bu yarı yolda kalmazsa kişiye filozof diyorum. yarı yolda kalmış felsefi çabanın sonucunda ortaya "entelektüel" çıkıyor. entelektüel çaba da yarı yolda kalırsa "yarım aydın/entel ve dantel" bir tip çıkıyor ortaya.) 

bir düşünceyi düşünceyle karşılamayan, eleştirirken neyi eleştiriyorsa onu en sağlam taraflarıyla da göstermekten korkan, 'övüşme ortaklığı' içinde yaşayan, bir çıkarı, bir ilişkiyi korumanın derdindedir yarım aydın. kalabalıkların "kaba" "görgüsüz" ve "bilgisiz" olduğu ortamlarda kendini tam, olmuş sayar yarım aydın. azla yetinir. elimden bu kadarı geliyor der, sonra da bunu yeterli sayar. ne de olsa övüşme ortaklığı da kurulmuştur. o ötekini, öteki de bunu över. mutludur da. azınlıktadır hâlâ. mutlu ve azınlık. doğrusu mutlu azınlıktır aydınlar, ama tam da olmaları gerekmez mi?

(4 Ekim 2020)